Provincies maken zich zorgen over de financiën van gemeenten, die in 2026 minder geld krijgen van het Rijk. Gemeenten zelf spreken om die reden van een ‘ravijnjaar’. Provincies, die toezicht houden, bereiden zich voor op eventuele gevolgen, onder meer door extra supervisie. Dat blijkt uit een rondvraag van de NOS en de regionale omroepen.
Gemeenten moeten het vanaf 2026 met in totaal 2,4 miljard euro minder doen, waardoor het lastiger wordt om sluitende begrotingen te maken. Provincies anticiperen door vroegtijdig contact te zoeken, vaker contact te hebben op ambtelijk niveau of “de vinger aan de pols te houden”, laten woordvoerders weten.
Sommige provincies proberen nu al helder te krijgen in welke gemeenten er problemen worden verwacht. Zo verwacht de provincie Noord-Holland dat 35 van de 44 gemeenten voor een “grote financiële uitdaging” staan om de begroting in 2026 structureel sluitend te krijgen.
Op basis van de huidige gemeentebegrotingen voorziet Gelderland dat er straks in 21 gemeenten in de provincie tekorten zijn. “Met boekhoudkundige maatregelen zal het niet meer lukken zulke gaten te dichten.” Gelderland telt 51 gemeenten.
De meeste provincies vinden het te vroeg om nu al te speculeren over het toepassen van “preventief financieel toezicht” bij gemeenten, zoals de verscherpte vorm van toezicht heet. Maar de provincie Noord-Holland verwacht nu al dat dat vanaf volgend jaar wel nodig zal zijn.
Fulltime-ambtenaar extra
Alle provincies bereiden zich dus nu al voor op volgend jaar door dit jaar intensiever contact te houden met gemeenten. Zo zegt Friesland: “De gemeenten met de grootste tekorten volgen wij dit jaar wat intensiever, door vaker ambtelijk contact.”
Zuid-Holland zal “vroegtijdig met de gemeenten in contact treden om problemen in een vroeg stadium te signaleren”. Flevoland zegt dat gemeenten die meer risico lopen, (tijdig) meer aandacht krijgen. Utrecht spreekt van “proactief toezicht”. Eén provincie, Overijssel, heeft iemand fulltime aangenomen om extra supervisie te geven.
Brandbrief
Bij sommige projecten, zoals infrastructuur en woningbouw, is sprake van cofinanciering door het Rijk, gemeenten en provincies. Drie provincies zien nu al terughoudendheid bij cofinanciering bij toekomstige projecten. Het gaat om Utrecht, Noord-Holland en Flevoland.
Zo zegt Flevoland desgevraagd dat gemeenten bij dat soort projecten “een stuk voorzichtiger zijn met het toezeggen van bijdragen met het ravijnjaar in zicht”. Utrecht laat weten dat “de discussies over bijdragen moeilijker zijn”.
Limburg is met oog op de financiële toekomst van gemeenten begonnen met het project GUN, Gemeentelijke Uitvoeringskracht Nieuwe Stijl. Concreet betekent het dat de gedeputeerde een-op-een-gesprekken voert met de burgemeesters, wethouders financiën en gemeentesecretarissen van alle 31 Limburgse gemeenten.
“Dit met als doel om op te halen waar de pijnpunten liggen en waar we als provincie bij kunnen helpen. Een groot gedeelte van deze gesprekken heeft al plaatsgevonden”, laat Limburg weten.
Utrecht gooide het samen met de gemeenten over een andere boeg. De 23 gemeenten daar en de provincie stuurden deze week een brandbrief aan de Tweede Kamer. Daarin waarschuwen ze dat ze belangrijke taken zoals jeugdzorg en woningbouw onvoldoende kunnen uitvoeren als de geplande bezuinigingen vanuit het Rijk doorgaan.
Meedenken
De gemeenten nemen nu al maatregelen om zich voor te bereiden op dat zogenoemde ravijnjaar. Zo heeft de gemeente Meierijstad (Noord-Brabant) een lijst met 132 bezuinigingsvoorstellen gepubliceerd om de begroting tussen 2026 en 2029 sluitend te krijgen.
Zeker vijf gemeenten vragen hun inwoners om mee te denken over waar zij op moeten bezuinigen, bleek uit een rondgang van de NOS.