İran’da Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani, son dönemde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ı gölgede bırakarak ön plana çıktı. ABD-İsrail ortak saldırısında öldürülen Dini lider Ali Hamaney’in, tehditlerin zirve yaptığı dönemde yönetimi ona emanet ettiği iddia ediliyor. “Pragmatik” olarak nitelenen muhafazakar politikacı, “rejimi ayakta tutan isim” olarak da anılıyor.
ABD ile İsrail’in 8 ay aradan sonra yeniden saldırdığı İran, 1989’dan beri son kararları veren isim olarak ülkeyi yöneten dini lider Hamaney’in öldürülmesinin ardından yerine geçecek kişiyi belirleyecek.
Hamaney’in koltuğunun en güçlü adayı ise Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani.
Rejimin kilit isimlerinden biri olan Laricani İran’ın savunma stratejisini belirliyor, nükleer dosyada müzakerelere yön veriyor. Ne Cumhurbaşkanı ne dini lider ama uzun süredir Hamaney’in gölgesinde fiilen İran’ı yönetiyor.
Laricani, hem Hamaney’in eğilimlerini hem siyasetin çarklarının nasıl döndüğünü iyi bilen “kurnaz bir politikacı” olarak tanınıyor.
68 yaşındaki Ali Laricani, İran’da “rejimin stratejisti hatta onu ayakta tutan akıl” olarak görülüyor.
İdeolojik sadakat ile pragmatik devlet yönetimini dengeleme konusunda usta olarak tanımlanıyor.
IRAK’TA DOĞDU
Ali Erdeşir Laricani, İran siyasetinde on yıllardır nüfuz sahibi elit bir aileden geliyor. Babası etkili bir din adamıydı. Aile, 1931’de Rıza Şah’ın baskısından kaçıp Necef’e yerleşmişti. Laricani, Irak’ın, Şiiler için kutsal kabul edilen Necef kentinde dünyaya geldi. Laricaniler, 1961’de İran’a döndü.
Kum’da medrese eğitimi gören Laricani, üniversitede matematik ve bilgisayar bilimleri okudu. Tahran Üniversitesi’nde Batı felsefesi üzerine doktora yaptı. Immanuel Kant, Sauk Kripke ve David Lewis üzerine kitaplar yazdı.
DEVRİM MUHAFIZLARI’NIN ESKİ KOMUTANI
Ali Laricani, 80’lerde, İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’nın komutanlığını yaptı. Askeri deneyim ona, az rastlanan bir tecrübe sağladı. Hem siyasi iktidarın çarklarını hem silahlı kuvvetlerin mantığını biliyordu. Savaş gazisi Laricani, 1994’ten itibaren 10 yıl İran Radyo ve Televizyon Kurumu İRİB’in Genel Müdürlüğü’nü yaptı.
Hamaney, 1996’da Laricani’yi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi üyeliğine atadı. Konsey Başkanlığı da yapan Laricani, 2004’te dini lider Ali Hamaney’in ulusal güvenlik danışmanı oldu.
FAVORİYDİ SONUNCU OLDU
Muhafazakar siyasetçi, Hamaney’e yakın bir isim olarak sandıkta da şansını denedi. 2005’teki Cumhurbaşkanlığı seçiminde, üç muhafazakar aday arasında favori gösteriliyordu ancak sonuncu oldu. Muhafazakarlar adaylardan Mahmud Ahmedinejad kazandığı seçimi, Laricani yüzde 5.83 oy oranıyla altıncı bitirdi.
Ağustos 2005’te, Batı ile yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetinin başına geçti. 2007’de Ahmedinejad ile görüş ayrılığına düşünce istifa etti.
Kum milletvekili olarak girdiği parlamentoda, 2008’den itibaren 12 yıl Meclis Başkanlığı yaptı. Siyasi dengelerin sık sık değiştiği bir rejimde bu sürenin uzun olduğuna dikkat çekiliyor.
2015’te İran ile Batı arasındaki nükleer müzakereler anlaşmayla sonuçlandı. Laricani, muhafazakarların şiddetli muhalefetine rağmen anlaşmanın meclisten geçmesini sağladı.
2021 ve 2024’te yeniden cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu. Ancak bütün adayları incelemeden geçiren Uzmanlar Konseyi, Laricani’yi veto etti. Hamaney’in en güvendiği isim seçime sokulmadı.
Hamaney, Haziran 2025’teki 12 gün savaşının ardından Laricani’yi, yeniden Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nin başına getirdi. Yaklaşık 20 yıl önce üstlendiği göreve geri getirilmesi, güvenlik politikalarında pragmatik bir dönüşümün habercisi olarak değerlendirildi.
GÜÇ KULLANMA EMRİNİ O VERDİ
İran, ABD’ye karşı varoluş savaşına yaklaşırken Ali Laricani’nin sorumluluğunu üstlendiği konular da hızla artmaya başladı. Rejim içindeki ağırlığı görünür hale geldi. Laricani’nin görünürlüğü artarken Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan siliniyordu.
30 Ocak’ta Moskova’ya gitti, Kremlin’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştü. Amerika Birleşik Devletleri ile nükleer müzakerenin ilk turunun ardından bu kez Umman ve Katar’ı ziyaret etti.
İran’da 28 Aralık’ta başlayan büyük protesto gösterilerinin güç kullanılarak bastırılması emrini Laricani’nin verdiği iddia ediliyor. Amerikan Yönetimi, Ocak’ta, Laricani’yi bu nedenle yaptırım listesine aldı.
“İRAN’IN DELCY’Sİ”
New York Times gazetesi ilginç bir iddia ortaya attı. Üç İranlı yetkiliye dayandırılan iddiaya göre rejim, Amerikan müdahalesinin beklendiği günlerde “İran’ın Delcy’si kim olabilir” tartışması da yaptı. Delcy Rodriguez Venezuela’da, Trump yönetimiyle anlaşarak Amerikan müdahalesiyle devrilen Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yerine geçen kişi. New York Times, Laricani’nin isminin listenin en başında olduğunu iddia etti.
“Pragmatik” olarak nitelenen kurt politikacının adı hem Hamaney’in en güvendiği hem de “ilk ihanet edecek isim” olarak ortalıkta dolanıyor.
Laricani din adamı olmadığı için Hamaney’in yerine geçmesi mümkün değil. Ancak onun daha yüksek mevkilere göz dikmiş hırslı bir kişi olduğunu iddia edenler var. Uluslararas Kriz Grubu İran Proje Direktörü Ali Vaez’e göre Larijani kesinlikle başkan olmak istiyor.