Ukrayna lideri Zelenski, Rusya ile savaşı sona erdirecek barış planının Zaporijya Nükleer Santrali’nin kontrolü konusunda tıkandığını açıkladı. Avrupa’nın en büyük nükleer santrali, barışın önündeki en kritik engel olarak öne çıkıyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Ukrayna ve ABD’nin Rusya ile savaşı sona erdirmek için bir anlaşmaya varma yolunda yüzde 90’lık bir ilerleme kaydettiğini söyledi.
Hala tartışmalı olan yüzde 10’luk kısım ise Avrupa’nın en büyük nükleer santralinin kontrolünün kimde olacağı meselesi.
Ukrayna’nın güneyindeki Zaporijya bölgesinde bulunan santral, savaşın ilk günlerinden beri Rus askeri işgali altında. Altı reaktörünün tamamı kapalı durumda ve nükleer uzmanlar, çatışmalar devam ederken elektrik üretim faaliyetlerine yeniden başlamanın çok tehlikeli olduğunu söylüyor.
Hem Rusya hem de Ukrayna, savaştan sonra santrali yeniden çalıştırmak ve işletmesinin kontrolünü ele geçirmek istiyor. Santral muazzam üretim kapasitesi nedeniyle hayati bir enerji kaynağı olarak görülüyor.
ABD’DEN KİEV’İ KIZDIRAN ÖNERİ
ABD de bu tesise ilgi gösterdi ve bunu bir barış anlaşmasında Amerikan ekonomik çıkarlarını ilerletmek için bir fırsat olarak gördü. Zelenski”nin belirttiğine göre, ABD’li müzakereciler, ABD, Rusya ve Ukrayna’nın tesisi ortaklaşa işletmesini önerdi. Kiev ise bu fikre karşı çıkıyor.
İşte santral ve onunla ilgili görüşmeler hakkında bilmeniz gerekenler…
NÜKLEER SANTRALİN SON DURUMU NE?
Rusya’nın savaşın başlarında santrali ele geçirmesi uluslararası toplumda geniş tepki çekti. Santral, Zaporijya’da cephe hattında yer alıyor ve bu durum nükleer felaket korkusunu artırıyor.
Yakınlardaki çatışmalar, santrali elektriksiz bırakarak nükleer yakıtın erimesini önleyen soğutma sistemlerinin defalarca devre dışı kalmasına neden oldu.
Elektrik hatlarının onarılması ve santralin yeniden bağlanması için ekiplerin çalışabilmesi amacıyla, bu hafta da dahil olmak üzere sınırlı yerel ateşkesler düzenlendi.
RUSYA, UKRAYNA VE ABD İÇİN NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Rusya, tesisin kontrolünü bırakmayacağını açıkça belirtti. Tesis, Rusya’nın tamamını kontrol etmese de resmen ilhak ettiği Zaporijya bölgesinde yer alıyor.
Moskova, reaktörleri yeniden çalıştırma ve elektrik hattını kendi elektrik şebekesine verme planlarını açıkladı.
Enerji uzmanları, santralin Rus işgali altındaki güney ve doğu Ukrayna’nın bazı bölgelerine enerji sağlamak için kullanılabileceğini söylüyor.
Geçen yıl Greenpeace’in bir raporu, Rusya’nın işgal altındaki güney Ukrayna’da santrali kendi şebekesine bağlamak için elektrik hatları inşa ettiğini göstermişti.
UKRAYNA İÇİN ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI
Ukrayna için santralin kontrolünü yeniden kazanmak sadece bir işgal bölgesini geri almakla ilgili değil. Bu, ülkenin savaş sonrası enerji bağımsızlığı için de hayati önem taşıyor.
Savaş öncesinde santral, ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık dörtte birini karşılıyordu. Enerji uzmanlarına göre, santralin üretim kapasitesi yeniden yapılanma çabaları için hayati önem taşıyacak.
Geçtiğimiz yılın başlarında Kiev ve Washington, Amerika Birleşik Devletleri’ne Ukrayna’daki maden çıkarımına ayrıcalıklı erişim sağlayan bir anlaşma müzakere ederken, tesise Amerikan katılımıyla ilgili görüşmeler ortaya çıktı.
Bu santral, veri merkezleri gibi yoğun enerji kullanan tesislere elektrik sağlayabilir. Kiev ve Washington tarafından hazırlanan son barış planında, Ukrayna’nın savaş sonrası toparlanmasının bir parçası olarak bu tür merkezlerin geliştirilmesinden bahsediliyor.
SANTRALİN KONTROLÜ KİMDE OLACAK?
Rusya ve ABDtarafından Kasım ayında hazırlanan bir plan, başlangıçta santralin Birleşmiş Milletler’in nükleer gözlem kuruluşu olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın gözetimi altında yeniden çalıştırılmasını ve elektrik üretiminin Rusya ve Ukrayna arasında paylaşılmasını öngörüyordu.
Zelenski geçen hafta gazetecilere verdiği demeçte, ABD’nin en son önerisinin santralin ABD, Rusya ve Ukrayna tarafından ortaklaşa işletilmesini öngördüğünü ve “Amerikalıların baş yönetici olarak görev yapacağını” söyledi.
Ancak Kiev bu öneriyi reddediyor. Zelenski, “Yaşanan onca şeyden sonra Ruslarla nasıl ortak ticari faaliyet olabilir ki?” dedi. Bunun yerine Kiev, santrali Washington ile ortak girişim olarak işletmeyi önerdi. Ancak Moskova’nın tesisin kontrolünü tamamen bırakması pek olası görünmüyor.
Zelenski, kendisi ve ekibinin son günlerde santralin geleceği hakkında yaklaşık 15 saat boyunca görüştüklerini söyledi.