Afganistan’da Taliban liderine ait bir ses kaydının sızdırılması, örgüt içindeki bölünmeyi ortaya çıkardı. Çağ dışı yasaklarla bilinen Taliban, yıllar sonra ilk kez birbiriyle taban tabana zıt iki karşıt görüş karşısında ikiye bölünmüş durumda.
Taliban liderliğini en çok endişelendiren tehdidin ne dış güçler ne de muhalefet olduğu, BBC’nin elde ettiği sızdırılmış bir ses kaydıyla ortaya çıktı. Afganistan’da 2021’de iktidarı ele geçiren Taliban’ın en tepesinde, ülkenin geleceğine dair derin bir görüş ayrılığı yaşandığı anlaşılıyor.
EN TEPEDEKİ İSİM TALİBAN MENSUPLARINA SESLENMİŞ
Söz konusu kayıtta, Taliban’ın en üst düzey lideri Heybetullah Ahundzade, Afganistan içindeki “devlet içi unsurların” birbiriyle çatıştığını söylüyor ve bu ayrışmanın devleti çöküşe sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor.
“Bu bölünmeler yüzünden emirlik çöker ve sona erer.” diyen Ahundzade’nin konuşması, Ocak 2025’te ülkenin güneyindeki Kandahar kentinde bir medresede Taliban mensuplarına hitaben yapılmış.
Bu konuşma, aylardır dolaşan söylentileri daha da güçlendirdi. Taliban’ın zirvesinde ciddi bir çatlak vardı.
TALİBAN LİDERLİĞİ İKİYE BÖLÜNMÜŞ
BBC’nin ulaştığı bulgular, Taliban’ın en üstünde iki ayrı güç odağı bulunduğunu ortaya koyuyor.
Birinci grup, Kandahar’da konuşlanan ve Ahundzade’ye mutlak sadakat gösteren çekirdek kadrodan oluşuyor. Bu kanat, Afganistan’ı dış dünyadan izole edilmiş, dini otoritelerin toplumun her alanını denetlediği katı bir İslam Emirliği’ne dönüştürmeyi hedefliyor.
İkinci grup ise ağırlıklı olarak başkent Kabil’de bulunan, aralarında bakanlar, etkili komutanlar ve din adamlarının yer aldığı daha pragmatik bir ekip. Bu kanat, katı bir İslam yorumunu sürdürmekle birlikte, Afganistan’ın dış dünyayla ilişki kurmasını, ekonomisini canlandırmasını ve kız çocukları ile kadınların ilkokul sonrası eğitime erişimini savunuyor.
Bu bölünmede asıl soru, Kabil grubunun “yalnızca Allah’a hesap verdiği” kabul edilen Ahundzade’ye karşı gerçekten harekete geçip geçemeyeceği.
İNTERNET KRİZİ: LİDERLİK İÇİN BİR KIRILMA ANI
Bu hassas denge, Eylül ayının sonlarında alınan bir kararla sarsıldı.
Ahundzade, Afganistan genelinde internet ve telefon hatlarının kapatılması talimatını verdi. Üç gün sonra internet yeniden açıldı ancak nedenine dair resmi bir açıklama yapılmadı.
BBC’ye konuşan kaynaklara göre perde arkasında yaşananlar, Taliban tarihinde eşi benzeri görülmemiş nitelikteydi. Kabil merkezli Taliban yöneticileri, Ahundzade’nin açık emrine rağmen interneti yeniden devreye soktu.
Bir Taliban kaynağı bunu “açık bir isyan” olarak nitelendirirken, Afganistan uzmanları bu adımın, Taliban’ın mutlak itaat ilkesine doğrudan meydan okuduğunu vurguladı.
GÜCÜ TEK ELDE TOPLAYAN LİDER
Kaynaklara göre Ahundzade, 2016’da Taliban liderliğine seçildiğinde uzlaşmacı bir figür olarak görülüyordu. Ancak 2021’de iktidarın yeniden ele geçirilmesinin ardından, başkent Kabil’e gitmek yerine gücün sembolü olan Kandahar’da kalmayı tercih etti ve çevresini ideolojik olarak kendisine bağlı sertlik yanlılarıyla doldurdu.
Kız çocuklarının eğitiminin yasaklanması, kadınların çalışma hayatından dışlanması gibi kararların Kabil’deki bakanlarla istişare edilmeden alınması, iki grup arasındaki gerilimin ana başlıklarından biri haline geldi.
Birleşmiş Milletler izleme raporları da bu konunun Taliban içindeki “başlıca gerilim alanı” olduğuna dikkat çekti.
NEDEN İNTERNET KIRILMA NOKTASI OLDU?
Uzmanlara göre, kız çocuklarının eğitimi gibi konularda sessiz kalan Kabil grubunun internet meselesinde harekete geçmesinin temel nedeni çıkar çatışmasıydı. İnternet, hem yönetim hem de ekonomik faaliyetler açısından hayati öneme sahipti.
Bir uzman, “İnternetin kapatılması, onların gücünü ve imtiyazlarını doğrudan tehdit etti. Bu yüzden bu kez risk almaya değer gördüler.” değerlendirmesinde bulunuyor.
2026’YA GİRERKEN BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
İnternetin yeniden açılmasının ardından, Kabil grubundaki bazı isimlerin görevden alınabileceği ya da Ahundzade’nin geri adım attığı yönünde farklı iddialar gündeme geldi. Ancak kamuoyuna yansıyan somut bir değişiklik olmadı.
Taliban’ın zirvesindeki bu görüş ayrılıkları, bir noktada sözden eyleme dönüşecek mi? Uzmanlara göre asıl soru hâlâ geçerliliğini koruyor.